Afgelopen week mocht ik met een groep jongeren van diverse afkomst een prachtige ervaring beleven in het Midden-Oosten. Zestien man/vrouw sterk werd er op 'fact finding mission' gegaan naar zowel Israel als Palestijns gebied. Hoofdmoot van de door CIJO georganiseerde reis was onvermijdelijk Het Conflict, de situatie tussen Palestijnen en de staat Israel. (Valt het u op dat ik van 'de Staat Israel' rep en daarnaast over 'de Palestijnen' spreek. Zo subtiel kan een mening worden gegeven. Ik had er namelijk ook voor kunnen kiezen over 'de Palestijnse staat' of 'Palestina' te spreken. Misschien zelfs wel over 'de Palestijnse staten'; Gaza door Hamas geleid, de westelijke Jordaanoever door Fatah. Manipulatie en meningsvorming in zgn. objectieve berichtgeving was een onderdeel van de reis. Onder 'onofficiele dag van de subjectiviteit' lees je daarover meer.)
Een thematische indeling van deze blog zou m.i. het beste zijn en overlap kunnen voorkomen. Toch heb ik besloten een korte schets per dag te geven, af en toe afgewisseld met een algemener verhaal. Ik tracht te voorkomen er een 'En toen, en toen en toen-verhaal' van te maken. Hoe laat we zijn opgestaan en waar de lunch werd genuttigd is dan ook informatie die ik niet zal geven. Een volledige schets van de situatie tussen Israel en de Palestijnen bevat deze blog evenmin. Daar is de situatie te complex voor en internet/krant zijn een goede informatiebron voor deze informatie. Waar ik wel over zal schrijven? De persoonlijke beleving in een van de politiek meest boeiende landen is waar ik jullie deelgenoot van wil maken.
Waarom ontroert de sjoa mij 70 jaar later nog? Wie moet je geloven als er een gebeurtenis wordt omschreven? Wat vind ik van de rechten van Palestijnen? Enfin, leest u gerust verder.
1-9-2010 Zo, jij bent in Iran geweest? Kleed je maar even uit!
Eenieder die naar Israel reist wordt al in het vertrekland stevig aan de tand gevoeld door Israelische veiligheidsmensen. Ik vreesde gezien mijn bezoek aan Iran vorig jaar al voor het ergste en had met het oog op een eventuele visitatie schoon ondergoed aangedaan. Helaas bleef het onderzoek bij een beleefd praatje zoals je dat op een verjaardag ook wel eens voert. Gelukkig mochten we ook nog even naar 'de kelder' van de gate voor een iets uitvoeriger onderzoek. Met een soort brillendoekjes werd er bekeken of je explosieven/kruitresten bij je zou kunnen hebben. Leuk om eens gezien te hebben. G-d zij dank dat ik mijn oude vuurwerk in mijn kast niet naast mijn tas had liggen. Opvallend was tevens dat voornamelijk de gojim (niet-joden) binnen de groep extra gecontroleerd werden. Ter compensatie werd een stinkende orthodox (n.b.: ik zeg hierbij niet dat alle orthodoxen stinken, maar deze man bleek tevens te geloven in het niet-gebruiken van zeep en deodorant) ook goed gecontroleerd.
Bij aankomst op Ben Gurion Airport werd ik na mijn bagage compleet te hebben verrast door een mannetje (meer was het niet) met mijn naam op een bordje. Aardig gek. Aangezien de Nederlandse organisatoren ook geen idee hadden wie de goochem was zijn we hem maar gevolgd. Toen duidelijk werd dat ik een Iraans visum in mijn paspoort had bleek hij nog even te kunnen bemiddelen. Daarna was hij even snel als hij was gekomen weer vertrokken. Ik overweeg over deze gebeurtenis nog eens een goedverkopende roman te schrijven; 'Het mysterie van Ben Gurion Airport' of zoiets. U kunt voorintekenen en alvast 20 euro overmaken. Lijkt me een goede stimulans om te blijven schrijven.
2-9-2010 It's all about The Conflict, stupid!
Een eerste introductie in de actuele stand van zaken werd gegeven door Jonty Blackman, een geboren Zuid-Afrikaan. Ondanks zijn achternaam is hij zo blank als wat en evenals de meeste Zuid-Afrikaanse joden afstammend van Litouwse en Poolse joden. In een prettige presentatie preciseerde de professor een paar precaire punten (deze alliteratie kon ik niet laten liggen toch? SMS A als u het met mij eens bent, SMS B als u het oneens bent en SMS C als u 'iets anders vindt' en waarschijnlijk D66 stemt). Binnen een twee uur durend seminar werden actualiteiten behandeld; het Flotilla-incident, de relatie met Iran, de gijzeling van Gilad Shalit, het gedrag van Israelische soldaten en het Goldstonerapport over de Gaza-inval in januari 2009. Helder was dat alle nieuws met de relatie tussen Israel en Palestijnen te maken heeft. Een twee-statenoplossing zal pas gerealiseerd kunnen worden als er duidelijkheid is over 4 zaken:
1.Wat zijn de grenzen van Israel en Palestina? De nederzettingen zullen hierbij een zeer groot probleem kunnen zijn voor vrede.
2.Wat te doen met Jeruzalem? Opdelen in stukken? Of een open stad onder supervisie van de VN?
3.Het vluchtelingenprobleem; in 1948 waren er volgens de VN 700000 vluchtelingen, nu zijn zij uitgegroeid tot een aantal van 4 miljoen. Kunnen zij een plek vinden in een van de twee nieuwe staten?
4.De veiligheid van beide landen moet worden gewaarborgd, Israel zou in de voorstellen wel een leger krijgen, Palestina niet.
De Palestijnen onderschrijven dat overeenstemming over de eerste 3 punten noodzakelijk is, met punt 4 zijn zij het oneens.
Op mijn vraag of de holocaust mede voor het ontstaan van Israel heeft gezorgd antwoordde Blackman dat het een omstreden visie is. Wel was helder dat het joodse land mensen nodig had en niet vice versa. Anders gezegd: de joden moesten van elders worden uitgenodigd, een unieke situatie in de geschiedenis. Overigens had ik vorige week ook in Uganda of Argentinie kunnen staan. Na de oorlog waren dat ook reele opties om de staat Israel te vestigen.
Na de sympathieke en erudiete Blackman was de beurt aan Ephraim Kaye. Een in ogen van veel reisgenoten irritante Amerikaan die de vorm van zijn lezing ondergeschikt maakte aan het doel ervan. Hij schoffeerde en beledigde, maar de boodschap bleef hangen; holocaustontkenners kletsen uit hun spreekwoordelijke nek. Hoe dit te bewijzen? De genoemde opties werden met veel kabaal van tafel geveegd; noch foto's, noch nog steeds aanwezige gaskamers, noch bevolkingsstatistieken uit de herkomstanden brengen ons op een aantal van 6.000.000 omgebrachte joden. Het antwoord is even simpel als ironisch; de Duitsers kenden een enorme bureaucratie en hielden punktlich bij wie werd vermoord.
's Avonds was er nog een bijeenkomst met Parents Circle Family Forum, nabestaanden van in Het Conflict gestorvenen. Sinds 1995 worden vooral in Israel lezingen gegeven aan scholen, groepen als de onze, jeugdcentra en huizen. In de Palestijnse gebieden komt e.e.a. nog minder van de grond. De joodse Niv deed een uur lang verslag van zijn achtergrond, zijn broer was als soldaat getroffen door een scherpschutter. Pas na een uur kwam de Palestijnse Aisha binnen. Vanwege de grenscontroles had zij een kleine 6 uur gedaan over een stuk waar je ook een uur over zou kunnen doen. Zij hield een zeer indrukwekkend verhaal en eindigde met "Je kunt familiegevoelens niet scheiden, deze zijn aanwezig in beide kampen." Continu keek zij op haar telefoon, want de lerares sociologie moest op tijd weer bij de grens zijn. Na drie kwartier ging zij er weer vandoor, maar niet na een grote knuffel aan Niv wiens moeder tegenwoordig een goede vriendin is van Aisha. Op weg naar huis. Een korte afstand, maar een lange rit….
's Lands wijs, 's lands eer
Wanneer je ergens bent moet je je aan de lokale gebruiken aanpassen. Dat heb ik zeker gedaan, genietend van een waterpijp en Maccabi- of Goldstonebiertje. Ook was de houmous (kikkererwtendrap) zeer aan mij besteed. Als het enigszins mogelijk was verorberde ik drie keer per dag een portie. Ik lijd nu dan ook aan een kleine houmousverslaving.
3-9 Lach en een traan
in 2006 had ik Yad Va'Shem ook bezocht, maar als je niet wordt rondgeleid kun je je redelijk afsluiten van het getoonde leed. Nu kregen wij in het Holocaust Herinnerings Centrum een rondleiding van een Franse Israeli. Ik kan (hoe verschrikkelijk ook!) neutraal lezen over 6.000.000 vermoorde joden. Ook een film van het opstapelen van dode lichamen kan ik nog hebben. De momenten waarop ik blij was een natte ogen verhullende zonnebril bij me te hebben waren de persoonlijke tragedies. Beelden uit het Warschause ghetto waarop een meisje van ca. 10 jaar haar broertje door middel van tikjes op de wang tot leven probeert te wekken. Het joch is te verzwakt en zal kort na de film hoogstwaarschijnlijk zijn bezweken. De ouders waren al niet meer te bekennen. Hartverscheurend. De filmbeelden zijn gemaakt door de nazi's zelf; zij zouden tonen hoe 'beestachtig' de joden waren. Schokkend.
Een ander verhaal vertelde de gids over Auschwitz; een Sondernkommando (jood die te werk werd gesteld) moest bij aankomst de mensen verdelen in 'dood' of 'werken'. Bij een moeder met haar jonge zoon pakte de Kommando de hand van het ventje en legt deze in de hand van een passerende, oude man. Op naar de gaskamers. De vrouw wordt aan de arbeid gezet. Na de bevrijding is zij woedend op de Kommando vanwege de dood van haar kind. 30 Jaar later belt zij bij de man die haar niet herkent aan om hem te bedanken voor het redden van haar eigen leven…. Brok in mijn keel.
Zo zwaar als het ochtendprogramma was, zo luchtig was het middagprogramma. Een lezing van (de van origine) Engelsman Neil Lazarus. Dit keer kregen we deze lezing 'op locatie', namelijk bij de familie thuis! Dit alles begon pas nadat we een geweldige lunch van mw. Lazarus hadden verorberd. Ondanks de achternaam was de lunch overigens alcoholvrij. De media-expert verklaarde de maaltijd als 'Hungry for politics'- project, we komen hongerig binnen en ontvangen daarna informatie over politiek. Een soort 'Food for thought', maar dan anders. Naast de standaardonderwerpen (vredesproces, nederzettingen etc.) was er ook aandacht voor politiek-geografische informatie en de problematiek rondom De Muur. Zijn betoog was doorspekt met grapjes en scherpe analyses: "De Palestijnen zijn het enige volk zonder land maar met twee regeringen." en "De Muur is een standbeeld voor het falen van vrede tussen de strijdende partijen." Ook de uitsmijter mocht er zijn: "Er is licht aan het einde van de tunnel, alleen de tunnel moet nog worden gebouwd."
Afsluiting van de dag betekende het begin van de sabbat, de rustdag in de joodse traditie. Met prachtig uitzicht op de Klaagmuur (westelijke muur of Kotel) stonden wij even stil bij de vluchtigheid van het leven. Of ontkwamen we even aan die vluchtigheid. Of zo. Ik ben niet zo religieus aangelegd, maar respecteerde de inspanning van gids Gomeh. Bij de Klaagmuur zelf werd mij duidelijk gemaakt dat ik geen foto's mocht nemen. Het geprevel bij de muur van honderden mannelijke gelovigen blijft een mooi schouwspel.
4-9-2010 Wat een grafkerk!
Tot 11.00 uur was het programma oningevuld, hetgeen de ruimte bood tot het bekijken van de Heilig Grafkerk. De kerk staat op de plek waar Jezus zou zijn begraven en gekruisigd. Bijzonder aan de kerk is dat in het gebouw zes denominaties onderdak hebben gevonden. Sleutelhouder is dan ook een Palestijnse moslimfamilie, de zes christelijke richtingen konden het niet eens worden. Zo imposant als 4 jaar geleden was de kerk nu niet; het stikte van de toeristen, we konden de trap naar boven niet vinden, we waren in tijdnood en er waren geen processies/rituelen aan de gang. Desondanks blijft het elke keer waard om er te komen.
During het middagprogramma mocht het Engels finally even worden ingeruild voor Nederlands; de journalisten Anky Regges en Sander van Hoorn van repectievelijk NOVA/VRT en het journaal bleken ons ruim twee uur te kunnen vermaken. Als kleine Roel wilde ik altijd al journalist worden en ik volgde deze bijeenkomst dan ook met bijzondere interesse. Van Hoorn: "Je moet je altijd afvragen wat je weet, wat je denkt te weten en wat je speculeert." Ook Regges vertelde uitvoerig over de wijze waarop zij de actualiteit verslaat: "Vroeger moest de aandacht altijd gelijk tussen de partijen worden verdeeld, tegenwoordig is de aandacht voor Israels zijde zo'n 80%." Ook de inhoudelijke zaken werden doorgenomen. Van Hoorn over het vredesproces: "Deze besprekingen zijn als een staatslot. Je hebt een beetje hoop, je bent zenuwachtig en denkt te gaan winnen. Als het dan niet lukt ben je eigenlijk een beetje boos." Tenslotte is er ook wat kritiek op het boek van Joris Luijendijk; "Het is meer een pamflet dan een goed onderzoek. Hij onderzoekt iets drie minuten en gooit daarna de handdoek. Hij is overigens een fijne collega." Op mijn reactie dat ik Van Hoorn bij vertrek zal opvolgen reageert hij positief: "Daar houd ik je aan!"
De volgende spreekbeurt heb ik helaas niet meegekregen, althans voor het grootste deel gemist. Het betrof hier Breaking the Silence, een groep soldaten die van mening is dat Israelische soldaten Palestijnen onmenselijk behandelen. Een aantal dagen eerder was ik echter slachtoffer geworden van een aanslag, van muggen welteverstaan. Mijn linkerbeen was gezwollen als gevolg van een allergische reactie en aangezien een medereisgenoot een keelontsteking voelde opkomen werd de gang naar het ziekenhuis gemaakt. Onderweg werden we er door Chassidische joden subtiel op gewezen dat het "Sjabbes!" was. Zij schreeuwden dit naar de enige auto op straat, zijnde onze taxi. Het ziekenhuisbezoek zelf was zo gepiept; een Palestijnse verpleegster en arts hadden mij binnen 5 minuten een histamine (anti-allergie) kuurtje aangesmeerd.
Hoe word ik een hork, les 1
Israeli's worden niet tot de meest fijnbesnaarde bevolkingsgroepen gerekend. Ik moet heel eerlijk zeggen dat ik daar nauwelijks iets van heb gemerkt. Wie goed doet, goed ontmoet. Toch is er een nationale sport waar Israel op de Olympische Spelen hoge ogen zou gooien als dit een discipline zou zijn; voordringen in de rij. Gisteren op het vliegveld nog werden twee mensen opeens vergezeld door hun halve familie. Bij de paspoortcontrole probeerde ik het zelf eens. Weinig succesvol overigens, de douaniere stuurde mij resoluut weg. Mijn handen ten hemel bewegend liep ik weg. Of het indruk maakte weet ik niet. Dit moet beter kunnen in de toekomst…
5-9-2010 Dondersteentjes van 27
De nacht in de kibboetz (ondertussen hadden wij Jeruzalem verlaten) was super; zonder ook maar enige alcohol, maar met waterpijp, werd er geluisterd naar muziek en naar elkaars verhalen en slechte grappen. Voor welke van de twee ik garant stond laat ik aan uw eigen imaginatie. In de late avond wilden wij nog even snel een duik nemen, maar helaas was het hek van het zwembad dicht. Het schijnt een soort traditie te zijn om dan maar over het hek te klimmen. Naar goed voorbeeld van Naomi lukte het later ook Allon, Chaim en mij. Terugklimmen met een nat lijf was aanzienlijk lastiger, maar dit lukte zonder al te veel problemen. Leeftijdsgenoten worden langzamerhand vader/moeder, ik klim stiekem over zwembadhekken.
De korte nacht kon daags erna zijn tol niet eisen; voor het eerst was de dag grotendeels 'bewegen' i.p.v. luisteren in een klasje. Er werd namelijk door Gary Levi een tour geleid door de noordelijke grens; o.a. de Golanhoogvlakte, de Libanese grens en een druzengemeenschap werden bekeken. Tevens werd een monument voor de in 2006 in de oorlog met Libanon gesneuvelde militairen bezocht. Het oogt als een oorlogsmonument uit WO II, maar is van heden ten dage. Bijzonder om te beseffen. Naast de korte schetsen op de verschillende plaatsen hebben we ook een hikingtocht gemaakt in het Hazbani-Snirreservaat. Ook hier zat een didactisch ondertoontje bij; Israel kent een grote waterproblematiek en dit is een mogelijke bron voor nog meer conflict in de toekomst. De tocht bestond uit enkele kilometers wandelen door kniehoog water met daarin stenen van verschillende grootte. Erg leuk om te doen! Ook de opgebouwde kameraadschap ("Zal ik je even ondersteunen?", "Geef me je hand.") was mooi om te zien. 's Avonds werd er in een strandtent in Tel Aviv genoten van bier, waterpijp en het mooie weer.
6-9-2010 De onofficiele dag van de subjectiviteit
Deze dag moest toch wel het hoogtepunt van de reis worden; de twee extremen in het conflict zouden worden bezocht. Kolonisten en Palestijnen. De ochtend was ingeruimd voor een bezoek aan Ramallah. Aangezien de oversteek van de grensovergang vrij soepel ging was er genoeg tijd om even een kijkje te nemen bij Yasser Arafat. Aangezien hij in 2004 overleed bestond ons bezoek aan een kijkje bij zijn schrijn. Vervolgens leidde onze tocht (met Palestijnse chauffeur!) naar het Negotiations Affairs Department van de PLO. Daar aangekomen bleek de vrouw met wie er een afspraak gemaakt was niet aanwezig. Gelukkig kwamen er al snel twee adviseurs van de Negotiations Support Unit. Tot onze verbazing geen 'haatbaarden', maar twee accentloos Amerikaans sprekende personen. Xavier Abu Eid en Amber Renova waren een groot contrast met het verder rommelige Ramallah; een gelikte presentatie was ons deel. De in Chili geboren semi-Palestijn Xavier en de Mexicaans-Amerikaanse Amber behandelden de "laatste kolonisatie in de wereld", "de oorlogsmisdaden die Israel pleegt door een volk in eigen gebied te onderdrukken" en "Het effectieve bezit van de Palestijnen op de Westbank dat effectief 52% van het gebied bedraagt. Door de muur/hek, nederzettingen, veilige wegen en zgn. bypassroads controleert Israel bijna de helft van de Westelijke Jordaanoever." De Palestijnse wensenlijst komt overeen met de hierboven genoemde voorwaarden die vervuld moeten zijn wil er vrede komen; de vluchtelingen moeten worden 'gerepareerd' (recht terug te keren of rechten in andere landen) en gecompenseerd (door zowel Israel als internationale gemeenschap). Ten tweede moet de situatie rond Oost-Jeruzalem worden opgelost; "Israel heeft geen alleenrecht op deze ook voor moslims en christenen heilige stad." Ten derde moet de Palestijnse staat worden uitegeroepen, "In 1948 werd Israel een eigen staat, wij wachten er na 62 jaar nog steeds op." Fraai gedocumenteerd werd de gebiedspolitiek die Israel voert: "Het Palestijns gebied tussen Ramallah, Oost-Jeruzalem en Bethlehem levert 35% van het nationaal inkomen op. Het is tegelijkertijd het gebied met de meeste nederzettingen. Door de vele wegblokkades en checkpoints kunnen bedrijven niet op een eerlijke manier concurreren met Israelische producten."
Misschien nog wel een gekleurder verhaal mochten wij aanhoren bij de nederzetting Ofra (4000 inwoners, begonnen in 1975). De inwoners zijn grotendeels religieus en zeggen op basis van de bijbel recht te hebben op het gebied. De wijze waarop nederzettingen worden gesticht is bijzonder; in een gebied worden kleine nederzettinkjes van een paar huisjes geplaatst. In de loop der jaren groeien deze plukjes huizen aaneen tot een echt dorp. "Als het met het oog op het vredesproces echt niet anders kan zijn we bereid te praten over dit gebied, maar ik heb nog geen Arabier horen zeggen dat zij willen samen leven met ons joden. Zonder leger zijn we hier in groot gevaar. Geen Arabisch kind is bang, Israelische kinderen zijn doodsbang." Op een wiebelende toren werd de plek aangewezen waar enkele jaren ervoor nog een dodelijke aanval op 'settlers' is geweest. Geen erg veilig idee…Een film met debiliserende intonatie moest de sympathie voor de kolonisten opwekken. Dankzij de lezing van Neil Lazarus waren wij erg gebrand op de heroische muziek die onder de beelden van burgerlijk ongehoorzame burgers werd gedraaid. De boodschap was duidelijk: volgens het internationaal recht doen de kolonisten niets fout; er is geen ander land ingenomen en het bewuste gebied was niet bewoond.
Een onvergetelijke reis, zo zal ik deze intensieve week (nachten van 3 tot 6 uur!) herinneren. Mijn visie is niet erg veranderd; ik erken het recht van Israel om te bestaan en zich te verdedigen. Dit zal echter wel moeten gebeuren met respect voor de Palestijnen van wie het grootste deel goedwillend is. Wat betreft de vredesbesprekingen ben ik niet erg hoopvol; Obama heeft zijn eigen sores en de voorwaarden zijn niet beter geworden sinds de Oslo-akkoorden. De vluchtelingen zullen niet allemaal kunnen terugkeren, Israel kan niet voortbestaan als een Arabische staat, de joodse inwoners zouden hun leven niet zeker zijn. Jeruzalem zou door VN-troepen kunnen worden beveiligd, maar deze 'open wond' zou nog altijd een motief voor conflict zijn. Grootste struikelblok zijn in mijn ogen de nederzettingen. 500000 kolonisten zijn niet zomaar verhuisd, te meer daar een deel met nog geen tien paarden te bewegen is zijn beloofde gebied te verlaten.
Ik ben het conflict beter gaan begrijpen en heb er beeld van (letterlijk alle omstreden grenzen hebben wij gezien). Toch is dat maar een begin van de studie naar Het Conflict. Ik wil me er nog verder in verdiepen en zal de actualiteit nog beter gaan bijhouden. Ik overweeg ook een reisbureau op te zetten naar andere brandhaarden teneinde Nederlandse jongeren kennis te doen maken met bijvoorbeeld het Iers-Noord Ierse, het Zuid-Afrikaanse en het Baskische conflict. Benieuwd wat het vandaag begonnen joodse jaar 5771 zal brengen. Gelukkig nieuwjaar! Sjana tova!
(Voor de oudere lezers: deze puntkomma, streepje en haakje geven aan dat ik dit niet erg serieus meen. Deze leestekens bestaan al honderden jaren, maar het heeft tot enkele jaren terug geduurd eer wij deze toepassing ontdekten). Ook dit jaar waren veel politici actief rondom de Wollebrandcrossactiviteiten; de meesten x91anoniemx92, een enkeling in politiek tricot. Een CDAx92er vond het zelfs nodig folders in de kantine neer te leggenx85 Ik weet nooit wat ik moet vinden van deze ostentatieve blijk van betrokkenheid met goede doelen. Okxe9, Westland Verstandig maakt het m.i. nog bonter door een eigen spinningmarathon te organiseren. Lijkt me niet helemaal corebusiness van een politieke partij, maar ieder zijn meug. Als ik iets goed doe hoef ik dat nooit zo aan de klok te hangen en hoef ik dat al helemaal niet te associxebren met mijn politieke voorkeur. 